NEW ZEALAND HEALTH INFORMATION SERVICE
Ko e Numela haau ke lata mo e tau tagata oti he kautu ke lagomatai e tau gahua he faahi malolo tino mo lautolu ne nakai katoatoa e tau tino malolo
- Ko e heigoa e numela NHI?
- Kua fiha e leva he fakaaoga ai e tau numela NHI nei i Niu Silani?
- Fefe e numela NHI ka kitekite atu ki ai?
- Ko hai ne leveki e tau NHI?
- Ko hai ne maeke ke moua e numela NHI haaku?
- Ko e ha ne mahuiga ai e tau numela NHI?
- Fakaaoga fefe e numela NHI?
- Ko e heigoa e Fakaholoaga Fakaofoofo he Faahi Malolo Tino?
- Maeke nakai ke iloa fakahanoa e tau fakamatalaaga malolo tino haaku?
- Moua fefe e au falu a fakamaamaaga foki ke lata mo e haaku a numela NHI mo e tau fakamatalaaga ne ha i ai?
Ko e heigoa e numela NHI?
Ko e numela fakamailoga tagata tuku atu kia koe he faahi gahua malolo tino ke lata mae tau tagata oti he kautu, (NHI) ko e numela nakai toka he ha tagata foki ti ko e numela nei fakaaoga ke lagomatai a koe he magaaho ka fakaaoga ai e koe e tau lagomataiaga he faahi gahua malolo tino po ke nakai katoatoa e tau tino malolo.
Kua fiha e leva he fakaaoga ai e tau numela NHI nei i Niu Silani?
Kua molea tuai e 20 e tau tau he fakaaoga ai e lautolu e tau tagata fakaako pauaki ke lata mo e tau gahua he faahi gahua malolo tino e NHI. Ko e tau tama oti ne fanau i Niu Silani, ne igatia oti a lautolu mo e numela NHI ne tuku age he magaaho ka fanau ai. Liga kua 95% tuai a lautolu ne totou ko e tau tagata NZ he igatia mo e numela NHI.
Fefe e numela NHI ka kitekite atu ki ai?
Ko e lafilafiaga he tau numela mo e tau mata tohi, ne nakai fai foki tuga ia, fakatai atu pehe nei, ABC1234. Ko e tau fakailoaga ne haha i ai he numela NHI haau ko e:
- higoa mo e kaina nofo mau
- aho fanau haau
- fifine po ke taane
- tau tagata omai he motu fe ne tupu mai ai a koe.
Ko e Faahi Fakailoa mo e Fakamaama Malolo Tino ha Niu Silani (NZHIS), ko e taha veveheaga gahua he Faahi Gahua Malolo Tino ne leveki e fakaholoaga NHI. Ne muitua atu a lautolu ke he tau poakiaga oti he Fakatufono Tohi 1993 ne puipui aki e tau momoui he tau tagata oti ke nakai maeke ke moua po ke iloa fakahanoa ha mena ke lata mo e moui he ha tagata taha, ti pihia foki mo e Matafakatufono 1994 he Tau Fakailoaaga Malolo Tino he tau tagata takitokotaha. Kua leveki mo e puipui he NZHIS e tau fakamatalaga oti haau mo e ha i ai foki e tau fakatokatokaaga ke nakai maeke ia taha ke moua kae nakai moua mua e fakaataaga.
Ko hai ne maeke ke moua e numela NHI haaku?
Ko lautolu ne moua e fakaataaga ke kitia e numela NHI haau, kua fakamahao ni kia lautolu e tau tagata gahua malolo tino ne kua moua e fakaataaga mai he NZHIS, ti pihia foki mo e tau Matakau Gahua Malolo Tino he tau Matakavi Takitaha. Ne putoiaai foki a lautolu e tau ekekafo he tau magafaoa, tau nosi, tau nosi fakafanau fifinemo lautolu e tau pulotu ne gahua he tau falegagao. Ko e talagaaga po ke hikiaga ke he tau fakamatalaaga ne haha he NHI, kua fakapukilu ni kia lautolu ne kua tokutoku ai he Matafakatufono he tau Fakailoaaga Malolo Tino.
Ko e ha ne mahuiga ai e tau numela NHI?
Ke moua ai e koe e tau lagomatai mo e levekiaga ne mua, kua lata ke moua ai he tau tagata gahua faahi malolo tino e tau fakamaamaaga haau ne hako mo e tonu he magaaho tonu. Ko e numela NHI haau ka fakaaoga ke kumikumi mo e mailoga aki a koe mo e mailoga ko e tau fakamaamaaga malolo tino haau ne kua fakaaoga ke lata mo koe. Ha ko e mena taha ni e numela ne tuga haau, ka eke kua fai tagata ne teitei tatai e higoa mo e higoa haau, po ke hepe e higoa haau he mogo ka tohi ai po ke kua hiki e higoa haau, to fakaaoga e numela nei ke nakai fehikitaki a koe mo e taha.
To fakamailoga ai he numela nei e tau fakamatalaaga haau ne tohia ai he faahi gahua malolo tino mo e faahi gahua ne tului mo e lagomatai atu kia koe mo efakamooli ko koe, nakai ko e ha tagata kehe. Ne ha i ai ke he tau kalapepa ikiiki ne tohia ai e numela NHI haau ti fakaaoga e tau kalapepa fakamailogaaga nei ke fakamailoga aki e tau pepa oti haau ne toka he fale gagao.
Ko e tau puhala gahua levekiaga malolo tino foou fa mahani foki a lautolu ke gahua auloa pete ni kua kehekehe e tau faahi malolo tino ne gahua a lautolu ki ai. Tau tagata tuga e tau ekekafo magafaoa, tau pulotu ne gahua he tau faahi kehekehe he fale gagao mo e tau tagata kehekehe loga ne gahua he faahi malolo tino, ka eke kua fetohitohi aki a lautolu ha ko koe, to fakaaoga e lautolu e numela NHI haau Fakatai atu pehe nei, ka eke kua hau a koe ki tua he fale gagao, to maeke he fale gagao ke fakafano atu e taha tohi ke he ekekafo haau ke fakamaama kia ia e tau levekiaga ne kua lata mo koe he tau aho i mua. Ka fakaaoga e laua e numela NHI haau, kua iloa tonu ni ko e tagata ia ha laua ne tala ki ai.
Ka eke ko e tau faahi gahua ne toka ke he tau matakavi i tua, to maeke he ekekafo magafaoa haau ke moua he meli hila e tau fakamaamaaga he tau kumikumiaga ke lata mo koe. To ha i ai e numela NHI haau he tau fakamaamaaga ka fakafano ke he haau a ekekafo. To fakaaoga foki he ekekafo e numela NHI haau ke kitia ko e tau fakamatalaaga mooli nakai haau a ia to toka fakalagataha mo e falu foki haau a tau pepa e tau fakailoaaga foou haau.
Ko e heigoa e Fakaholoaga Fakaofoofo he Faahi Malolo Tino?
Ka eke kua moua e koe e gagao kelea lahi tuga e gagao suka po ke ha i ai e tau vai tului gagao ne nakai lata mo koe tuga e tau antibiotics, ko e tau fakamaamaaga pe he nei ne maeke ke toka he taha fakaholoaga kehe ne leveki he NZHIS ne fakahigoa ai Ko e Tau Fakaholoaga Fakaofoofo he Faahi Malolo Tino (Medical Warnings System – MWS). Ka fai fakamailogaaga ne toka ke he numela NHI haau, to iloa agataha he tau tagata gahua malolo tino ne leveki atu kia koe ke kumikumi atu ke he tau fakamaamaaga haau ne haha he MWS. Mahuiga lahi ke mailoga e lautolu e tau fakamaamaaga nei he magaaho ka kumikumi atu a lautolu ke he tau gagao haau mo e tau levekiaga ke lata mo koe. To maeke he MWS nei ke eke mo gutu vagahau haau he tau magaaho ka nakai maeke ia koe ke vagahau, tuga ka matefua ai a koe.
Maeke nakai ke iloa fakahanoa e tau fakamatalaaga malolo tino haaku?
Ne fakaaoga ai e numela NHI ke nakai maeke ha tagata taha ke iloa fakahanoa e tau fakamatalaaga oti haau. Mua atu e mitaki e puipuiaga he tau fakamatalaaga oti haau ne ha ia ai e numela NHI ke he tau fakamatalaaga ne tohia ai e haau a higoa mo e kaina nofo mau. Muitua atu e NHI ke he Fakatufono Tohi ne puipui aki e tau momoui he tau tagata takitokotaha mo e Matafakatufono he tau Fakamatalaaga Malolo Tino ne maeke ke kikite atu he website ke he: www.privacy.org.nz/comply/hinfopc.html.
Moua fefe e au falu a fakamaamaaga foki ke lata mo e haaku a numela NHI mo e tau fakamatalaaga ne ha i ai?
Matutaki atu ke tagata ne puipui mo e leveki atu ke he tau fakamatalaaga oti he Faahi Gahua Malolo Tino ke he:
Privacy Officer
New Zealand Health Information Service
Ministry of Health
Po Box 5013
Wellington
telefoni: (04) 496 2000
fax: (04) 496 2340
meli hila: information@moh.govt.nz
Ka eke kua manako fakamaamaaga a koe, to ole atu he faoa nei kia koe ke fakakite taha fakamooliaga ke kitia e lautolu ko koe, nakai ko e ha tagata kehe, to maeke ke fakafano atu ha fakamaamaaga kia koe.