NEW ZEALAND HEALTH INFORMATION SERVICE
Ko ho Fika Fakahokohoko Fakafaito‘o Fakapule‘anga´
- Ko e hā ‘a e fika NHI?
- Ko e hā ‘a e fuoloa ‘o hono ngāue‘aki ‘o e fika NHI ‘i Nu‘u Sila ni?
- ‘Oku fōtunga fēfē nai ‘a e fika NHI?
- Ko hai ‘oku´ ne tokanga‘i ‘a e NHI?
- Ko hai ‘e lava ke ne ma‘u pe ngāue‘aki ‘a hoku fika NHI?
- Ko e hā ‘oku mahu‘inga ai ‘a e fika NHI?
- ‘Oku anga fēfē ‘a hono ngāue‘aki ‘o e fika NHI?
- Ko e hā ‘a e Medical Warnings System (pe ko e Founga Fakatokanga Fakafaito‘o)?
- ‘E tauhi malu nai ‘a hoku lēkooti fakafaito‘o?
- ‘E anga fēfē ha‘aku toe ma‘u ha ngaahi fakamatala felāve‘i mo hoku fika NHI pea mo e ngaahi fakamatala ‘oku felāve‘i mo ia?
Ko e fika National Health Index pe NHI (pe fika Fakahokohoko Fakafaito‘o Fakapule‘anga´) ko e fo‘i fika makehe ia ‘oku vahe‘i atu ma‘au ke tokoni ke ‘ilo‘i ai koe ‘i he taimi ‘oku´ ke faka‘aonga‘i ai ‘a e ngaahi sēvesi fakafaito‘o´ pe ko e ngaahi faingata‘a‘ia fakaesino´ pe fakae‘atamai´.
Ko e hā ‘a e fuoloa ‘o hono ngāue‘aki ‘o e fika NHI ‘i Nu‘u Sila ni?
Kuo laka hake ‘eni ‘i he ta‘u ‘e 20 ‘a hono ngāue‘aki ‘e he kau ngāue fakafaito‘o´ ‘a e fika NHI. ‘Oku ma‘u ‘e he fānau kotoa pē ‘oku fā‘ele‘i ‘i Nu‘u Sila´ ni ‘a honau fika NHI ‘i he taimi ‘oku fā‘ele‘i ai kinautolu´. Kuo a‘u nai eni ki he pēseti ‘e 95 ‘a e kakai fakakātoa ‘i Nu‘u Sila´ ni kuo ‘osi ma‘u honau fika NHI.
‘Oku fōtunga fēfē nai ‘a e fika NHI?
Ko e fo‘i fika makehe ‘eni ‘a ia ‘oku fakataha‘i ai ‘a e ngaahi mata‘itohi pea mo e ngaahi mata‘ifika ‘o hangē nai ko e ABC1234. ‘Oku kau ki he ngaahi fakamatala ‘a ia ‘oku kau ki ho fika NHI ‘a e ngaahi me‘a ko eni´:
- hingoa´ mo ho tu‘asila´
- ‘aho fā‘ele‘i´
- tangata pe fefine koe
- matakali ‘oku´ ke kau ki ai´.
Ko hai ‘oku´ ne tokanga‘i ‘a e NHI?
Ko e kautaha ko e New Zealand Health Information Service (NHIS) (pe ko e Sēvesi ‘a Nu‘u Sila ki hono Tauhi ‘o e Ngaahi Fakamatala Fakafaito‘o´), ‘a ia ko e konga ‘eni ‘o e Potungāue Mo‘ui´, ko e kautaha ia ‘oku nau tokanga‘i ‘a e founga ngāue ki he NHI. Kuo pau ke ne fakakakato ‘e ia ‘a e ngaahi fiema‘u kotoa pē ‘a e Privacy Act (pe Lao ki he Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala´) 1993, pehē foki ki he Health Information Privacy Code (pe Tu‘utu‘uni ki hono Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala Fakafaito‘o´) 1994. ‘Oku fakapapau‘i ‘e he NZHIS ‘oku malu mo hao ‘a e ngaahi fakamatala kotoa pē felāve‘i mo koe´ pea ke ‘i ai foki mo ha ngaahi founga ke ta‘ofi‘aki hano ma‘u ta‘efakalao atu ‘o e ngaahi fakamatala ko ‘eni´.
Ko hai ‘e lava ke ne ma‘u pe ngāue‘aki ‘a hoku fika NHI?
Ko hono ma‘u mo ngāue‘aki ‘a ho fika NHI ‘oku fakangatangata pē ia kia kinautolu ‘oku nau ngāue fakafaito‘o´ ‘a ia kuo ‘osi fakamafai‘i kinautolu ‘e he NZHIS pea mo e ngaahi Poate Mo‘ui Fakavahe´. ‘Oku kau ki heni ‘a ho fāmili´, kau toketaa´, neesi´, neesi mā‘uli´, pea mo e kau toketā mataotao (specialist) ‘i he falemahaki´. Ko hono fakahū atu pe ko hano liliu ‘o e ngaahi fakamatala felāve‘i mo e NHI ‘oku toe fakangatangata ange ia kiate kinautolu pē kuo ‘osi faka‘atā atu ‘e he Health Information Privacy Code (pe Tu‘utu‘uni ki hono Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala Fakafaito‘o´).
Ko e hā ‘oku mahu‘inga ai ‘a e fika NHI?
Ke ma‘u atu ‘a e tokoni mo e tauhi lelei taha´, kuo pau ke ma‘u ‘e he tokotaha ngāue fakafaito‘o ‘oku´ ne ngāue atu ma‘au´ ‘a e fakamatala totonu felāve‘i mo koe´ ‘i he taimi totonu´. ‘Oku fakahaa‘i ‘e ho fika NHI ko hai koe pea ‘e fakapapau‘i heni ‘oku hoa ‘a ho fika´ pea mo ho lēkooti fakafaito‘o´. Ko hono vahe‘i atu ko ia ‘o e fo‘i fika makehe ko eni´ ma‘au´ ‘e hoko ia ko ha founga ke ‘oua na‘a hoko ha ta‘efemahino‘aki ‘o kapau ‘oku toe ‘i ai ha taha kehe ‘oku´ mo hingoa tatau, ko hano sipela hala‘i ‘o ho hingoa´ pe ko ha liliu ki ho hingoa´.
‘Oku anga fēfē ‘a hono ngāue‘aki ‘o e fika NHI?
‘Oku hanga ‘e he fika NHI ‘o fakatauhoa ‘a ho ngaahi fakaikiiki´ mo ho ngaahi lēkooti ‘a‘ahi atu ki he falemahaki´ pehē ki ha ngaahi faito‘o kuo fakahoko atu kiate koe. ‘Oku hā ‘a e fika NHI ‘i he ngaahi tikite fakahingoa ‘a e falemahaki´ ‘a ia ‘oku ngāue‘aki ‘a e ngaahi tikite ko ‘eni´ ki he ngaahi lēkooti kotoa pē ‘i he falemahaki´.
‘Oku fiema‘u ia ‘i he anga ‘o e ngaahi ngāue fakafaito‘o fakaonopooni´ ‘a e founga ngāue fakakulupu ‘a ia ‘oku kau atu ki ai ‘a e kau ngāue kehekehe ‘i he tafa‘aki fakafaito‘o´. ‘E fakakau atu ‘e ho‘o toketā fakafāmili´, kau toketā mataotao´ pea mo e kau ngāue kehe ‘i he tafa‘aki fakafaito‘o´ ‘a ho fika NHI ‘i he ngaahi fetu‘utaki kotoa pē ‘oku ‘i ai ha‘ane felāve‘i mo koe. ‘O hangē nai ko eni´, ‘e lava ke ‘oatu ‘e he falemahaki´ ha‘o tohi ‘atā mei´ he falemahaki´ ki ho‘o toketā fakafāmili´ hili ha‘o tokoto ai ‘o ‘asi atu ai ha ngaahi fiema‘u fakafaito‘o ‘e fiema‘u ma‘au ‘i he kaha‘u´. Ko ‘enau ngāue‘aki ko eni ‘a ho fika NHI makehe´ ‘oku fakamahino‘i ai ko ‘enau talanoa atu felāve‘i mo koe.
‘I he ngaahi feitu‘u ko ia ‘oku ‘i ai ha‘anau sēvesi fakavahe, ‘o hangē nai ko ha fale sivi‘anga fakafaito‘o, ‘e lava ke ma‘u atu ‘e ho‘o toketā fakafāmili´ ‘a e ngaahi ola ‘o hao sivi fakafaito‘o ‘o ngāue‘aki ‘a e tekinolosia fakakomipiuta´. ‘Oku hā atu ‘a ho fika NHI ‘i he ngaahi ola ‘o ho sivi fakafaito‘o´ ke fakapapau‘i ‘oku fakafelāve‘i ‘a e ngaahi ola´ ni pea mo koe pea ‘e hā leva eni ‘i ho‘o faile fakafalemahaki´.
Ko e hā ‘a e Medical Warnings System (pe ko e Founga Fakatokanga Fakafaito‘o)?
Kapau ‘oku ‘i ai hao mahaki tauhi ‘a ia ‘e ngali fakatu‘utāmaki ‘o hoko ai ha mole ‘a ho‘o mo‘ui´, ‘o hangē ko e suka, pe ko e ‘ikai sai kiate koe ha fa‘ahinga faito‘o, ‘o hangē ko e faito‘o malu‘i´ (antibiotics), ‘e lava ke tauhi ‘a e fakamatala´ ni ‘i ha founga kehe ‘a ia ‘oku tauhi mo fakalele ia ‘e he NZHIS, ‘a ia ‘oku ui eni ko e Medical Warning System (pe Founga Fakatokanga Fakafaito‘o) pe ko e MWS. ‘Oku faka‘ilonga‘i heni ‘a ho fika NHI ‘aki ‘a e ki‘i “fuka” pea ‘e fakahā atu leva ‘i he MWS ki he kau ngāue fakafaito‘o kotoa pē ‘a e fakamatala ko eni felāve‘i mo e tu‘unga ‘a ho‘o fiema‘u fakafaito‘o´. ‘E ala mahu‘inga ‘a e fakamatala´ ni ‘i he taimi ‘e fai ai ha tu‘utu‘uni fakafaito‘o felāve‘i mo koe. ‘E lava ke talanoa atu ‘a e MWS ma‘au ‘i ha taimi ‘e ‘ikai ke ke lava ai koe ‘o lea´, ‘o hangē nai ‘i ha‘o pongia.
‘E tauhi malu nai ‘a hoku lēkooti fakafaito‘o?
‘E tokoni ‘a ho fika NHI ki hono tauhi ke malu ‘a ho ngaahi lēkooti fakafaito‘o´. ‘E malu ange ‘a e ngaahi fakamatala fakafo‘ituitui felāve‘i mo koe´ ‘i hono ngāue‘aki ko eni ‘o e fika NHI ‘o fakatatau atu ki hano ngāue‘aki ‘o ho hingoa´ mo ho tu‘asila´ ki hano tauhi ‘o e fakamatala tatau. ‘Oku muimui pau ‘a e NHI ki he ngaahi fiema‘u kotoa pē ‘a e Privacy Act (pe Lao ki hono Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala´) pea mo e Health Information Privacy Act (pe Tu‘utu‘uni ki hono Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala Fakafaito‘o´), ‘a ia ‘e lava ke mamata‘i eni ‘i he ‘initaneti´ ‘i he tu‘asila ko e: www.privacy.org.nz/comply/hinfopc.html.
‘E anga fēfē ha‘aku toe ma‘u ha ngaahi fakamatala felāve‘i mo hoku fika NHI pea mo e ngaahi fakamatala ‘oku felāve‘i mo ia?
Fetu‘utaki atu ki he Privacy Officer (pe ‘Ōfisa ki he Tauhi Malu ‘o e Ngaahi Fakamatala´) ‘i he Potungāue Mo‘ui´ ‘i he tu‘asila ko eni´:
Privacy Officer
New Zealand Health Information Service
Ministry of Health
Po Box 5013
Wellington
telephone: (04) 496 2000
fax: (04) 496 2340
e-mail: information@moh.govt.nz
‘E fiema‘u atu ia ke ke ‘omai ha‘o tohi fakamo‘oni ko koe ia ‘oku´ ke fai atu ‘a e fetu‘utaki´ ni kae toki lava ke tukuange atu ha fakamatala kiate koe.